Pan's Labyrinth: Η κορυφαία ταινία του Guillermo del Toro

Βαθμολογία: 9/10

Υπόθεση: Η μικρή Ofelia μετακομίζει μαζί με τη μητέρα της σε μια απομονωμένη στρατιωτική περιοχή της Ισπανίας μετά τον εμφύλιο πόλεμο, όπου ο νέος σύντροφος της μητέρας της, ο σαδιστής λοχαγός Vidal, καταδιώκει αντάρτες του βουνού. Μέσα σε αυτό το βίαιο και ασφυκτικό περιβάλλον, η Ofelia ανακαλύπτει έναν μυστηριώδη λαβύρινθο και έναν αλλόκοτο Faun που της αποκαλύπτει πως ίσως είναι στην πραγματικότητα μια χαμένη πριγκίπισσα ενός υπόγειου βασιλείου.

Έτος Παραγωγής: 2006

Διάρκεια: 1 ώρα και 58 λεπτά

Σκηνοθέτης: Guillermo del Toro

Ως φαν του Guillermo del Toro θεωρώ το Pan’s Labyrinth ως την καλύτερη στιγμή της καριέρας του και μια από τις πιο αριστουργηματικές ταινίες φαντασίας που έχουν δημιουργηθεί ποτέ.

Από τα πρώτα κιόλας λεπτά ο θεατής βυθίζεται σε μια μοναδική ατμόσφαιρα γεμάτη με εικόνες που μοιάζουν βγαλμένες από εφιάλτη και παραμύθι ταυτόχρονα. Ο Guillermo del Toro καταφέρνει να χτίσει έναν κόσμο που σε μαγεύει αλλά δεν σε κάνει ποτέ να νιώθεις ασφαλής μέσα του συνδυάζοντας πολύ σκληρές σκηνές βασανιστηρίων και πολέμου με όμορφη παραμυθένια ατμόσφαιρα και μυθικά στοιχεία. Και το ακόμα πιο ενθουσιώδες είναι πως πίσω από την ιστορία κρύβονται πολύ σημαντικοί συμβολισμοί.

Στο Pan's Labyrinth τα πραγματικά τέρατα της ιστορίας δεν είναι τα φανταστικά πλάσματα αλλά οι ίδιοι οι άνθρωποι. Ο λοχαγός Vidal είναι ένας από τους πιο επικίνδυνους και μισητούς χαρακτήρες του κινηματογράφου αφού πρόκειται για έναν άνθρωπο πλήρως διαλυμένο ηθικά από τον φασισμό, την εξουσία και την ανάγκη για απόλυτο έλεγχο. Δεν μπορείς με τίποτα να προβλέψεις την επόμενή του κίνηση. Η πρώτη σκηνή που εμφανίζεται στην οθόνη για να μιλήσει με τον πατέρα και τον γιο δεν ήξερα από πού μου ήρθε…

Η βία του είναι ωμή, ξαφνική και σοκαριστική και πολλές φορές σε κάνει να διερωτάσαι από που πηγάζει όλη αυτή ή κακία. Υπάρχουν σκηνές που σε αφήνουν κυριολεκτικά άφωνο από τη σκληρότητά τους και αυτή ακριβώς η αντίθεση είναι που κάνει την ταινία τόσο ιδιαίτερη. Από τη μια βλέπεις νεράιδες, λαβύρινθους και μυθικά πλάσματα και από την άλλη έναν κόσμο γεμάτο βασανιστήρια, πόλεμο, φόβο και θάνατο.

Ο del Toro χρησιμοποιεί τη φαντασία όχι για να ξεφύγει από την πραγματικότητα αλλά για να μιλήσει γι’ αυτήν με ακόμα πιο σκληρό τρόπο.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ SPOILERS

Σε όλη τη διάρκεια της ταινίας η Ofelia προσπαθεί να ολοκληρώσει τις δοκιμασίες που της αναθέτει ο Faun ώστε να αποδείξει πως είναι η χαμένη πριγκίπισσα του κάτω κόσμου. Όμως στην πραγματικότητα οι δοκιμασίες αυτές δεν έχουν να κάνουν με τη γενναιότητα ή τη μαγεία αλλά με την ίδια την ανθρώπινη ηθική. Και αυτό φαίνεται ξεκάθαρα στο τέλος.

Ο Faun ζητά από την Ofelia να σκοτώσει τον μικρό της αδερφό ώστε να ανοίξει η πύλη του βασιλείου. Παρ’ όλα αυτά εκείνη αρνείται, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει πως δεν θα επιστρέψει ποτέ στον μαγικό κόσμο. Εκεί ακριβώς βρίσκεται όλο το νόημα της ταινίας. Η Ofelia γίνεται πριγκίπισσα μόνο όταν επιλέγει να μην υπακούσει.

Το Pan’s Labyrinth ουσιαστικά μιλά για την ανυπακοή απέναντι στον φασισμό και στην τυφλή εξουσία. Ο Vidal απαιτεί από όλους απόλυτη υπακοή χωρίς συναίσθημα ή αμφισβήτηση. Το ίδιο μοιάζει να ζητά αρχικά και ο Faun. Όμως η Ofelia αποδεικνύει πως η πραγματική αγνότητα δεν βρίσκεται στην υπακοή αλλά στην ικανότητα να αρνηθείς να κάνεις κάτι ανήθικο ακόμα κι όταν μια ανώτερη δύναμη το απαιτεί από σένα.

Πέρα όμως από την ίδια την Ofelia, ο Guillermo del Toro κρύβει βαθύτερους συμβολισμούς και πίσω από τα πλάσματα που δημιούργησε. Αυτό φαίνεται έντονα μέσα από τον Pale Man, τον πιο εμβληματικό χαρακτήρα της ταινίας. Κάθεται μπροστά σε ένα τεράστιο τραπέζι γεμάτο φαγητό ενώ γύρω του υπάρχουν ενδείξεις πως έχει καταβροχθίσει παιδιά, λειτουργώντας σαν μια μορφή εξουσίας που απολαμβάνει την αφθονία και την άνεσή της αδιαφορώντας πλήρως για τον ανθρώπινο πόνο.

Πολλοί συνδέουν τον Pale Man με την Καθολική Εκκλησία της εποχής, με τον φασισμό αλλά και γενικότερα με κάθε μορφή εξουσίας που παραμένει αμέτοχη μπροστά στην ανθρώπινη δυστυχία όσο η ίδια συνεχίζει να ζει μέσα στην ασφάλεια και την αφθονία. Και ίσως το πιο τρομακτικό στοιχείο είναι πως, παρά τη φανταστική του μορφή, μοιάζει σε πολλά σημεία με τον ίδιο τον Vidal. Και οι δύο κάθονται διαρκώς μπροστά σε τραπέζια, ελέγχουν, τιμωρούν και καταστρέφουν την αθωότητα χωρίς ίχνος συμπόνιας. Ο Guillermo del Toro ουσιαστικά δείχνει πως το πραγματικό τέρας της ιστορίας δεν είναι τα μυθικά πλάσματα αλλά οι ίδιοι οι άνθρωποι..

Στο τέλος η Ofelia πεθαίνει στον πραγματικό κόσμο, όμως η ταινία αφήνει ανοιχτό το αν ο μαγικός κόσμος ήταν αληθινός ή αν αποτελούσε έναν μηχανισμό διαφυγής για να αντέξει τη φρίκη γύρω της. Προσωπικά θεωρώ πως αυτό δεν έχει πραγματικά σημασία. Είτε ο κόσμος του λαβύρινθου υπήρχε είτε όχι, η Ofelia καταφέρνει μέχρι το τέλος να διατηρήσει κάτι που όλοι οι υπόλοιποι γύρω της έχουν χάσει. Την αγνότητά της.

Και εδώ έρχεται η μεγαλύτερη ήττα του Vidal. Σε όλη τη διάρκεια της ταινίας προσπαθεί απεγνωσμένα να επιβληθεί στους πάντες μέσα από τον φόβο και την απόλυτη πειθαρχία, έχοντας εμμονή με τη συνέχιση του ονόματός του και την κληρονομιά που θα αφήσει πίσω του. Όμως στο τέλος χάνει ακριβώς αυτό που επιθυμούσε περισσότερο. Τον έλεγχο, τη δύναμη και τελικά την ίδια του τη συνέχεια.

Η φράση της Mercedes «Ο γιος σου δεν θα μάθει καν το όνομά σου» λειτουργεί σαν το απόλυτο χτύπημα απέναντι σε κάθε τύρρανο. Ο del Toro ουσιαστικά δείχνει πως ο φόβος μπορεί να επιβάλλεται προσωρινά αλλά δεν μπορεί να αφήσει πίσω του πραγματική αγάπη ή κάτι διαχρονικό.Αντίθετα, η Ofelia παρόλο που χάνεται, είναι τελικά εκείνη που μένει αξέχαστη. Το μοναδικό πρόσωπο της ιστορίας που αρνείται να διαφθαρεί ολοκληρωτικά από τον κόσμο γύρω της.

Αυτό είναι και το πιο συγκλονιστικό στοιχείο του Pan’s Labyrinth. Δεν είναι απλώς μια σκοτεινή ιστορία αλλά ένα παραμύθι για το πώς η φαντασία, η καλοσύνη και η ανυπακοή μπορούν να γίνουν η τελευταία μορφή αντίστασης μέσα σε έναν κόσμο όπου τα πραγματικά τέρατα δεν κρύβονται κάτω από το κρεβάτι αλλά μέσα στους ίδιους τους ανθρώπους.