Κυνόδοντας: Μια από τις πιο δυνατές αλληγορικές ταινίες στην ιστορία του Κινηματογράφου

Βαθμολογία: 9/10

Υπόθεση:

Μια οικογένεια ζει απομονωμένη από τον έξω κόσμο σε ένα μεγάλο σπίτι στα προάστια. Οι γονείς έχουν μεγαλώσει τα τρία παιδιά τους με αυστηρούς κανόνες, κρατώντας τα πλήρως αποκομμένα από κάθε εξωτερική επιρροή και δημιουργώντας τη δική τους παραμορφωμένη εκδοχή της πραγματικότητας. Όσο όμως τα παιδιά μεγαλώνουν, αρχίζουν να εμφανίζονται μικρές ρωγμές σε αυτόν τον απόλυτα ελεγχόμενο κόσμο.

Έτος Παραγωγής: 2009

Διάρκεια: 1 ώρα και 37 λεπτά

Σκηνοθέτης: Γιώργος Λάνθιμος

Πριν ακόμα καθιερωθεί ως ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες της γενιάς του και πριν αρχίσει να σαρώνει βραβεία και υποψηφιότητες στο εξωτερικό, ο Γιώργος Λάνθιμος είχε ήδη δείξει πόσο ξεχωριστή αισθητική είχε ακόμα και μέσα από παλιά video clips Ελλήνων καλλιτεχνών όπως ο Σάκης Ρουβάς και η Δέσποινα Βανδή. Και παρόλο που σήμερα θεωρείται πλέον κορυφαίο παγκόσμιο κινηματογραφικό όνομα με πολλές ταινίες στο ενεργητικό του, για μένα ο Κυνόδοντας παραμένει το καλύτερο έργο της καριέρας του.

Θυμάμαι όταν πρωτοείδα την ταινία μόλις κυκλοφόρησε, πολύ πριν αποκτήσει υποψηφιότητα για Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας, αρκετοί τη χαρακτήριζαν “ντροπιαστική”, “αισχρή” ή “δήθεν κουλτούρα”. Και όμως, μόλις άρχισε να αναγνωρίζεται στο εξωτερικό, ξαφνικά πολλοί από αυτούς άρχισαν να αλλάζουν στάση. Κλασική περίπτωση ανθρώπων που πρώτα κοροϊδεύουν κάτι διαφορετικό και μετά το αποθεώνουν μόλις πάρει διεθνή επιβεβαίωση.

Ο Κυνόδοντας καταφέρνει να σου τραβήξει το ενδιαφέρον από την πρώτη σκηνή που εμφανίζεται μπροστά σου. Από τα πρώτα κιόλας λεπτά της ταινίας νιώθεις μια τεράστια αμηχανία. Δεν ξέρεις αν πρέπει να γελάσεις ή να σοκαριστείς και οι παθητικοί σχεδόν ρομποτικοί διάλογοι των ηθοποιών σε κάνουν να αναρωτιέσαι αν είναι απλά ατάλαντοι. Όταν όμως καταλάβεις τι πραγματικά συμβαίνει μέσα σε αυτή την οικογένεια τότε καταλαβαίνεις ότι τίποτα από όλα αυτά δεν είναι τυχαίο. Η αφύσικη συμπεριφορά τους, ο τρόπος που μιλάνε, οι κινήσεις τους και η πλήρης έλλειψη φυσιολογικών συναισθηματικών αντιδράσεων είναι αποτέλεσμα μιας ζωής απόλυτης απομόνωσης και χειραγώγησης.

Για μένα ο Κυνόδοντας είναι μία από τις καλύτερες αλληγορικές ταινίες που έχουν παρουσιαστεί ποτέ στον κινηματογράφο. Δείχνει πώς μπορείς να ελέγξεις έναν άνθρωπο από μικρή ηλικία αν καταφέρεις να ελέγξεις τις πληροφορίες, τη γλώσσα και τον ίδιο τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα. Και αυτό είναι που κάνει την ταινία τόσο ανατριχιαστική και σοκαριστική.

Τα παιδιά δεν ζουν απλώς απομονωμένα. Έχουν μεγαλώσει σαν μηχανές που αναπαράγουν δεδομένα χωρίς να διαθέτουν δική τους κριτική σκέψη ή προσωπική βούληση. Ο πατέρας δεν τα ελέγχει μόνο με φόβο αλλά με την ίδια τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Αλλάζει ακόμα και τη σημασία των λέξεων, δημιουργώντας έναν εντελώς ψεύτικο κόσμο όπου τίποτα δεν σημαίνει πραγματικά αυτό που είναι.

Και το πιο τρομακτικό είναι πως αυτή η αλληγορία μπορεί να εφαρμοστεί παντού. Σε υπερβολικά αυταρχικές οικογένειες που μεγαλώνουν τα παιδιά μέσα στον φόβο και στον απόλυτο έλεγχο. Σε πολιτικά κόμματα που απαιτούν τυφλή πίστη χωρίς αμφισβήτηση. Σε ακραίες θρησκευτικές ομάδες. Σε οπαδικά περιβάλλοντα όπου οι άνθρωποι μαθαίνουν να ακολουθούν χωρίς ποτέ να σκέφτονται πραγματικά μόνοι τους.

Γι’ αυτό και θεωρώ τον Κυνόδοντα τόσο διαχρονικό. Είναι από τις ελάχιστες ταινίες που πιάνω τον εαυτό μου να σκέφτεται ακόμα και στην καθημερινότητά μου χρόνια μετά. Όταν βλέπω ανθρώπους να μεγαλώνουν χωρίς δική τους ταυτότητα, απλώς παπαγαλίζοντας όσα τους έμαθαν άλλοι, κατευθείαν μου έρχεται στο μυαλό ο Κυνόδοντας. Και αυτό για μένα είναι σημάδι πραγματικά σπουδαίας ταινίας.

ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ SPOILERS

Ο επίλογος της ταινίας είναι βαθιά τραγικός. Η μεγάλη κόρη βρίσκει επιτέλους τη δύναμη να σπάσει κυριολεκτικά τον κυνόδοντά της ώστε να αποδράσει από τον ψεύτικο και κακοποιητικό κόσμο μέσα στον οποίο μεγάλωσε. Όμως τα τόσα χρόνια χειραγώγησης, φόβου και καταπίεσης δεν της έχουν δώσει τα απαραίτητα εφόδια ώστε να μπορεί να ολοκληρώσει με επιτυχία την επανάστασή της και να εξιλεωθεί.

Ανίκανη να σκεφτεί σαν ένας φυσιολογικά ανεξάρτητος άνθρωπος, αποφασίζει να κρυφτεί μέσα στο πορτμπαγκάζ του αυτοκινήτου του πατέρα της, πιθανόν πιστεύοντας πως έτσι θα καταφέρει να φύγει όταν εκείνος φτάσει στη δουλειά του. Παρ’ όλα αυτά δεν αντιλαμβάνεται πως ο καυτός καλοκαιρινός ήλιος και η ασφυκτική θερμοκρασία μετατρέπουν το πορτμπαγκάζ σε παγίδα θανάτου.

Προσωπικά, παρόλο που η ταινία αφήνει το φινάλε ανοιχτό, θεωρώ πως η κόρη πεθαίνει εκεί μέσα. Ο Κυνόδοντας ουσιαστικά δείχνει πως όταν ένας άνθρωπος μεγαλώσει χωρίς ελεύθερη σκέψη, χωρίς προσωπική κρίση και χωρίς πραγματική επαφή με τον κόσμο, τότε ακόμα και η ίδια η ελευθερία μπορεί να του είναι κάτι ακατανόητο και να μην ποτέ να ελευθερωθεί ολοκληρωτικά ακόμα κι αν προσπαθήσει.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο ανατριχιαστικό στοιχείο του. Δεν παρουσιάζει απλώς μια δυσλειτουργική οικογένεια αλλά τη δημιουργία ανθρώπων που έχουν μάθει να ζουν ολόκληρη τη ζωή τους μέσα σε αόρατα κλουβιά χωρίς καν να συνειδητοποιούν ότι βρίσκονται φυλακισμένοι.